Co powiedzieć dziecku, gdy mecz nie poszedł po jego myśli?

Twoja córka schodzi z boiska po przegranym meczu. Syn wraca do samochodu rozczarowany własną grą. Chcesz pomóc, więc pytasz o niewykorzystaną sytuację albo podpowiadasz, co następnym razem zrobić inaczej. Zanim jednak zaczniecie analizować grę, warto dowiedzieć się, czego dziecko potrzebuje od Ciebie właśnie teraz.

Na boisku sędzia kończy mecz młodzieżowych drużyn. Rodzice zbierają się przy wyjściu, zawodnicy rozmawiają jeszcze ze sztabem. Czekasz na syna i wracasz myślami do jego ostatniej akcji: dostał piłkę blisko bramki, zdecydował się na strzał, ale nie trafił.

Kiedy wsiada do samochodu, masz już gotową podpowiedź: „Mogłeś podać do kolegi. Był niepilnowany”.

Z Twojej perspektywy to konkretna wskazówka. Syn jednak odwraca głowę do szyby i odpowiada: „Wiem”.

To przykładowa sytuacja, ale pokazuje moment, w którym rodzic rozpoczyna rozmowę o grze, nie wiedząc jeszcze, czy dziecko jest na nią gotowe.

Zanim zapytasz o zagranie, zapytaj o gotowość do rozmowy

Przez cały mecz obserwujesz dziecko. Zauważasz udane podania, straty i reakcje po błędach. Nic dziwnego, że po spotkaniu chcesz o tym porozmawiać.

Dziecko może jednak potrzebować najpierw odpocząć. Larry Lauer w poradniku Association for Applied Sport Psychology zaleca pozostawienie młodemu sportowcowi inicjatywy w rozmowie o występie. Do wydarzeń z boiska można wrócić później, również wieczorem albo następnego dnia.

Przed wyjazdem z parkingu możesz więc zapytać:

„Chcesz porozmawiać o dzisiejszym meczu czy wolisz na razie odpocząć?”

Jeśli usłyszysz „nie teraz”, odpowiedz: „Dobrze. Jeśli będziesz chciał, możemy wrócić do tego później”.

Potem rzeczywiście zostaw temat. Podaj wodę, zapytaj, czy dziecko jest głodne, pozwól mu wybrać muzykę. Nie musisz sprawdzać jego gotowości kolejnym pytaniem kilka minut później.

Dowiedz się, co dziecko przeżyło na boisku

Rodzic może zapamiętać niewykorzystaną szansę na bramkę. Dziecko może myśleć przede wszystkim o tym, że po stracie piłki usłyszało pretensje kolegi. Albo że nie zrozumiało zadania, które dostało od trenera.

Dopóki nie zapytasz, nie wiesz, który moment spotkania był dla niego najważniejszy.

NSPCC zachęca rodziców do słuchania, jak dzieci opisują swoje doświadczenia sportowe, oraz pytania o potrzebne wsparcie. Zaleca też rozmowę w miejscu, w którym dziecko czuje się swobodnie, bez obecności kolegów i koleżanek z drużyny.

Gdy córka lub syn chcą już rozmawiać, możesz zacząć od:

„Co najbardziej zostało Ci w głowie po dzisiejszym meczu?”

Posłuchaj odpowiedzi, zanim porównasz ją ze swoją obserwacją. Jeśli córka mówi o nieporozumieniu z koleżanką, nie trzeba od razu wracać do jej strzału z pierwszej połowy. To właśnie relacja w drużynie może być tematem, który chce teraz omówić.

Jak odpowiedzieć na „przegraliśmy przeze mnie”?

Załóżmy, że syn wraca do podania, które przeciwnik przechwycił. Po tej akcji drużyna straciła bramkę. Chłopiec mówi: „Gdybym nie stracił piłki, nie przegralibyśmy”.

Możesz mieć ochotę szybko zaprzeczyć albo przekonać go, że poza tą akcją grał świetnie. Najpierw warto jednak dowiedzieć się, jak rozumie to, co się wydarzyło.

„Słyszę, że obwiniasz się za tę bramkę. Chcesz opowiedzieć, jak wyglądała ta akcja z boiska?”

Takie pytanie nie potwierdza, że dziecko odpowiada za wynik całego zespołu. Pozwala usłyszeć, co dokładnie ma na myśli.

Lauer podkreśla znaczenie szczerego wsparcia i przestrzega przed przesadnymi pochwałami. Przypomina również, że wartość dziecka jako osoby nie zależy od jego występu sportowego.

Nie musisz zatem zapewniać, że każdy fragment meczu był udany. Możesz powiedzieć wprost:

„Wiem, że zależało Ci na tym podaniu. Możemy o nim porozmawiać. To, że straciłeś piłkę, nie zmienia tego, jak ważny jesteś dla mnie”.

Sprawdź, czy dziecko chce rady, czy wysłuchania

Córka opisuje pojedynek, w którym straciła piłkę. Opowiada, gdzie stała przeciwniczka i dlaczego próbowała ją minąć. Zanim zaczniesz tłumaczyć, jak należało zagrać, możesz zapytać:

„Chcesz, żebym Cię posłuchała, czy chcesz poznać moje zdanie?”

Jeśli chce tylko opowiedzieć, pozwól jej dokończyć. Jeśli prosi o pomoc, możecie zastanowić się, z czym warto zwrócić się do trenerki.

Autorzy materiału AASP o komunikacji z młodymi sportowcami zwracają uwagę na znaczenie momentu i sposobu przekazywania uwag. Czasem warto poczekać, aż zawodnik sam rozpocznie rozmowę o swoim występie.

Rodzic nie musi rozstrzygnąć, czy w danej akcji lepszy był drybling, strzał czy podanie. Może pomóc dziecku przygotować konkretne pytanie:

„Możesz zapytać trenerkę, po czym rozpoznać, kiedy próbować pojedynku, a kiedy odegrać piłkę. Chcesz wrócić do tego na treningu?”

Kiedy rozmawiać o tym, czego mecz nauczył dziecko?

Trudna sytuacja na boisku może dać materiał do dalszej pracy. Nie trzeba jednak zamieniać jej w lekcję od razu po zakończeniu spotkania.

Jeśli syn mówi, że jest rozczarowany, zdanie „przynajmniej czegoś się nauczyłeś” może wyprzedzać rozmowę, którą sam chciałby przeprowadzić. Najpierw wysłuchaj, co było dla niego trudne. Później sprawdź, czy chce szukać wniosków.

Możesz zapytać:

„Którą sytuację chciałbyś przećwiczyć na najbliższych zajęciach?”

Albo:

„Czy zrobiłaś dzisiaj coś, z czego jesteś zadowolona, mimo że wynik Cię rozczarował?”

NSPCC rekomenduje uwzględnianie w rozmowie zachowania i rozwijanych umiejętności, zamiast skupiania się wyłącznie na rezultacie spotkania.

Wystarczy jeden temat. Rozmowa po meczu nie musi kończyć się listą zadań na cały tydzień.

Co zrobić, jeśli rozmowa zaczęła się od krytyki?

Być może pierwsze słowa już padły: „Dlaczego się zatrzymałeś?” albo „Na treningu potrafisz, a dzisiaj co się stało?”.

Możesz wrócić do nich później i nazwać własne zachowanie:

„Kiedy wsiadłeś do samochodu, zaczęłam wyliczać Twoje błędy. Nie zapytałam, czy chcesz rozmawiać o meczu. Przepraszam. Chciałabym teraz usłyszeć, jak Ty go przeżyłeś”.

Nie trzeba przy tej okazji ponownie udowadniać, że uwaga o podaniu była słuszna. Tematem jest sposób, w jaki rozpoczęłaś rozmowę z dzieckiem.

Przed kolejnym spotkaniem możecie też ustalić, czy córka lub syn wolą pytania od razu po meczu, czy chcą sami wybierać moment rozmowy.

Z czym dziecko wróci z Tobą do domu?

Po następnym meczu znów będziesz czekać przy wyjściu z boiska. Być może zobaczysz uśmiech, być może spuszczoną głowę. Nie cofniesz niewykorzystanej sytuacji ani nie zmienisz wyniku.

Możesz jednak zdecydować, jakie będą Twoje pierwsze słowa.

Zanim zapytasz o strzał, przywitaj się z córką. Zanim omówisz stratę piłki, sprawdź, czy syn chce o niej opowiedzieć. Zostaw miejsce na odpowiedź, której jeszcze nie znasz.

Kiedy Twoje dziecko popełni błąd na boisku, czy będzie chciało przyjść do Ciebie i o nim powiedzieć? Warto budować rozmowy, w których odpowiedź może brzmieć „tak”.

Nie musisz znaleźć idealnego zdania. Zanim zaczniesz mówić o tym, co wydarzyło się na boisku, zrób miejsce dla osoby, która właśnie z niego zeszła.

Podeślij ten tekst rodzicowi młodej piłkarki lub piłkarza — przed kolejną wspólną drogą do domu.

Artykuł opracowano na podstawie materiałów Association for Applied Sport Psychology (AASP) oraz NSPCC. Przedstawione sceny i dialogi są przykładowe.

Źródła:

‍